Missing Peace | missingpeace.eu | NL

Een Jordaanse ‘lente’ ?

Door Missing Peace

Sharon Shaked en Yochanan Visser

Jordanië heeft in tegenstelling tot Egypte en Syrië  tot nu toe geen massale volksopstand gezien.

Dit wil echter niet zeggen dat alles bij het oude is gebleven. Ook in Jordanië hebben de Islamisten (Moslim Broederschap) aan invloed gewonnen en is de houding tegenover Israël aanzienlijk verhard.

Het uitblijven van pogingen om het bewind van koning Abdullah omver te werpen lijkt vooral te maken te hebben met een tactische keuze van het Moslim Broederschap.                                                                  

Een revolutie zoals in Egypte zal immers betekenen dat ook in Jordanië vrije verkiezingen moeten worden gehouden. Aangezien bijna tweederde van de bevolking van het land Palestijn is, zou het houden van vrije verkiezingen automatisch betekenen dat Jordanië zal veranderen in een Palestijnse staat.

Een dergelijke ontwikkeling zou grote consequenties hebben voor het huidige conflict in Israël en voor de twee staten oplossing die sinds het aanvaarden van de zogenaamde ‘Roadmap’ wordt nagestreefd om het Palestijns Israëlische conflict te beëindigen.

 

Protesten

De vreedzame Jordaanse protestbeweging begon met een kleinschalige demonstratie tegen de corruptie van het Jordaanse regime.

Dit protest vond plaats in de stad Theeban in januari 2011 en heeft zich sindsdien verspreid naar de omliggende provincies. Tegelijkertijd ontstonden er ook verscheidene nieuwe volksbewegingen. De eerste protesten werden geleid door de Islamitische beweging (Moslim Broederschap), die de politieke oppositie domineert, en een coalitie van verschillende reform organisaties.
Protesteerden  de Jordaniërs aanvankelijk vooral tegen de corruptie van de regering, op dit moment is er ook veel ontevredenheid over de slechte economische situatie van Jordanië en de grote inkomensverschillen die er in het land bestaan. Er is een kans dat deze onvrede groter zal worden naarmate de economische situatie verder zal verslechteren. Dit zou dan kunnen leiden tot een grote explosie.

De protesten zijn tot nu toe relatief vreedzaam en vergeleken met andere landen in de regio vonden er in Jordanië weinig demonstraties plaats.

Deze situatie kan worden verklaard door een gebrek aan organisatie en door de aanwezigheid van effectief veiligheidsapparaat. Daarnaast was er vanaf het begin consensus over de doelen van de protesten: namelijk  politieke en economische hervormingen, en niet de omverwerping van het huidige Jordaanse regime.

De angst over de onzekere toekomst van het Midden-Oosten had ook invloed op het karakter van de protesten in het land. Jordanië heeft traditioneel altijd een afwachtende houding aangenomen bij grote conflicten en veranderingen in het Midden-Oosten

Palestijnen

Ook het feit dat de Jordaanse Palestijnen tot nu niet massaal deel hebben genomen  aan de demonstraties in Jordanië, verklaart het uitblijven van een grote volksopstand. De Palestijnen hebben echter wel goede redenen om boos te zijn op Koning Abdullah en zijn regering.

Zo de meerderheid van de Jordaanse bevolking Palestijns maar worden zij al jarenlang op grote schaal gediscrimineerd.

Koning Abdullah beaamde dit zelf in 1999 vlak nadat hij zijn vader had opgevolgd na diens overlijden. Hij riep toen zijn Jordaanse (niet-Palestijnse) landgenoten op om een einde te maken aan de marginaliseren van de Palestijnse burgers in het Hasjemitische Koningkrijk. Hij voegde hieraan toe dat de “discriminatie moet worden beëindigd”.

Deze discriminatie bestaat o.a. uit de weigering om Palestijnen actief deel te  laten nemen aan het bestuur van het land. De Palestijnse meerderheid in Jordanië heeft daarom maar 6 zetels in het parlement dat uit 120 zetels bestaat. Daarnaast heeft het Hoge Commissariaat voor de Vluchtelingen van de VN bevestigt dat de Jordaanse regering de meerderheid van de Palestijnse burgers nog altijd als vluchtelingen behandelt en niet als staatsburgers.

Human Rights Watch bevestigde in 2010 dat Koning Abdullah’s regering op een willekeurige manier de Jordaanse paspoorten van een groot aantal Palestijnen inneemt. Het gevolg daarvan is dat zij hun inkomen verliezen en dat families worden gescheiden.

Om de aandacht af te leiden van de wijze waarop Jordanië omgaat met de Palestijnse meerderheid, gebruikt de Jordaanse regering in toenemende mate propaganda tegen Israel. Zo beschuldigde koning Abdullah onlangs Israël ervan dat het een apartheidsstaat is. Tijdens een interview met de Washington Post waarin hij Israel bekritiseerde over het uitblijven van vredesonderhandelingen zei hij dat “Israël zal moeten kiezen tussen democratie en apartheid”.

De Arabische minderheid) in Israel (ruwweg 18% van de bevolking) heeft echter volledige burgerrechten en bezit 14 van de 120 zetels in de Knesset.

Hervormingen

Uit angst dat de zogenaamde ‘ Arabische Lente’ zou overslaan naar zijn land heeft koning Abdullah kort na het begin van de protesten hervormingen doorgevoerd. Ook heeft hij geprobeerd om Israël de schuld te geven van de eigen tekortkomingen en de problemen in Jordanië.
De reeks hervormingsmaatregelen die Abdullah uitvoerde bevatte het aanstellen van een nieuwe Jordaanse regering waarin de Islamisten meer invloed kregen. Soortgelijke cosmetische acties werden ook ondernomen door Saoedi-Arabië, dat zijn olierijkdom gebruikt om de bevolking rustig te houden.

De hervormingsmaatregelen waren echter niet genoeg om de Jordaanse bevolking te kalmeren.              De betogers eisten bestrijding van de overheidscorruptie; de aanstelling van een democratisch gekozen premier (in plaats van een premier die is aangesteld door de koning); de afschaffing van de senaat, die eveneens door de koning wordt benoemd; en het opstellen van een nieuwe verkiezingswet.

Deze eisen hielden in dat de koning minder macht zou krijgen en dat hij een deel van zijn bevoegdheden zou overdragen aan het parlement.

De protesten kregen na verloop van tijd een meer agressief karakter. Een aantal demonstranten riep zelfs publiekelijk om het aftreden van koning Abdullah. Dergelijke oproepen waren uniek omdat er een wet is in Jordanië die het burgers verbiedt om rechtstreekse kritiek uit te oefenen op de Koninklijke familie.

Onlangs beschuldigden leden van de Islamistische oppositie onder leiding van  Ahmad ‘Oweidi Al-‘Abbadi, Abdullah van het “bezetten van Jordanie“.  Ook beschuldigde Al-Abbadi koningin Rania ervan dat zij de beslissingen neemt in plaats van haar man.

In antwoord op de radicalisering van de protesten, nam het regime verschillende maatregelen om de Islamisten en de verschillende stammen in toom te houden.

Deze maatregelen omvatten pogingen om  via smeergeld en het verstekken van machtsposities de oppositie af te kopen.

Het regime begon ook met het tonen van  flexibiliteit over onderwerpen die voorheen als onbespreekbaar werden beschouwd. De koning zei nu bijvoorbeeld dat hij bereid zou zijn om zijn eigen macht in te perken en sprak zelfs openlijk over de oprichting van een constitutionele monarchie.

Islamisten

Nadat Islamistische jeugd organisaties paramilitaire betogingen hielden in Amman in Januari 2012 ( op een wijze zoals Hizballah eerder deed in Libanon) begreep het regime dat de Islamistische partijen verder gepaaid moesten worden om escalatie te voorkomen.

Het regime besloot daarom om besprekingen te houden met de leiders van de Islamistische beweging.   Na deze besprekingen riepen de Islamisten op tot geweldloos verzet en  hervorming van het regime.      Het gevolg hiervan was dat de Islamisten door andere oppositie groeperingen werden beschuldigd van het sluiten van een compromis met het Jordaanse regime.

Ook besloot het regime om Islamisten die in de gevangenis zaten vrij te laten. Onder de vrijgelaten gevangenen waren ongeveer 150 Salafisten, die gearresteerd waren in april 2011 omdat zij agenten te lijf waren gegaan met zwaarden tijdens een protest dat plaats vond in de stad  Al-Zarqa.

Als gevolg van de toenemende druk van de Islamistische oppositie heeft de Jordaanse Regering ook zijn contacten met Hamas vernieuwd.

De betrekkingen tussen het Jordaanse regime en Hamas werden verbroken in 1999 vanwege de terroristische activiteiten van Hamas.  Daarna werd Khaled Mashal, de leider van Hamas, verdreven uit Jordanië waarop hij zich vestigde in Damascus. Bovendien plaatste Jordanië Hamas op de lijst van terreurorganisaties nadat het een wapentransport had onderschept dat bestemd was voor Hamas.

 Khaled Mashal bezocht Jordanie aan het einde van januari 2012, naar verluidt om een nieuwe plaats te vinden voor het hoofdkwartier van Hamas dat tot nu toe gevestigd was in Damascus.

De Verenigde Staten maakten hierop onmiddellijk duidelijk aan de Jordaanse regering dat dit niet zal worden getolereerd. Washington waarschuwde dat er ernstige repercussies zouden volgen als de Jordanië niet zouden voorkomen dat Hamas zich opnieuw zou vestigen op Jordaanse bodem.

Het Jordaanse regime haastte zich daarop om duidelijk te maken dat Mashal’s bezoek geen politieke implicaties had en zou wijzen op een verandering in de politieke agenda van Jordanië.

Israël

Israel volgt de ontwikkelingen in Jordanië met argusogen.

Het lijkt zeer de vraag of de Jordaanse regering op termijn in staat is om de Islamisten op afstand te houden. Gelet op de ontwikkelingen in Egypte en Syrië lijkt het aannemelijk dat Abdullah nieuwe concessies zal moeten doen aan de Islamistische oppositie.

Eén van die concessies zou kunnen zijn het herzien van de betrekkingen met Israel.

Nu al is waar te nemen dat de betrekkingen tussen Israël en Jordanië  onder druk staan. Een Israëlische wetenschapper moest onlangs in Amman worden beschermd tegen een menigte die lynch plannen had. Amman was ook de plaats waar eind januari  een mars werd voorbereid die tot doel heeft om Jeruzalem te ‘bevrijden’ eind deze maand.

Wanneer Egypte het Camp David  vredesverdrag met Israël zou opzeggen (een absolute meerderheid van het Egyptische parlement is hier voor) is het niet denkbeeldig dat het verdrag tussen Israël en Jordanië zal volgen. De eerste publieke oproepen door Islamistische Jordaanse parlementsleden om de Israëlische ambassadeur uit te wijzen en een einde te maken aan de betrekkingen tussen Jordanië en Israël werden in januari geregistreerd.

De regering in Jeruzalem lijkt het teken aan de wand te zien en heeft onlangs opdracht gegeven om, in navolging van de bouw van een hek aan de grens met Egypte, ook de grens met Jordanië te voorzien van een afscheiding.

  1. http://boinnk.nl/blog/30495/staat-er-ook-een-jordaanse-lente-aan-te-komen/
    BOINNK!!! | Staat er ook een Jordaanse “lente” aan te komen?
    schreef: op 19 maart, 2012 op 11:10 pm

    […] http://missingpeace.eu/nl/2012/03/een-jordaanse-lente/ Tags: Een Jordaanse lente?, geen massale volksopstand, Koning Abdullah, moslim broederschap, revolutie […]